UCSIA
Prinsstraat 14
B-2000 Antwerpen
marijke.celis@ua.ac.be
Tel. +32 (0)3 265 49 60
Fax +32 (0)3 707 09 31
Brein onder stress

Wat leert breinonderzoek ons over het gebruik van technologie op school en op het werk?

UCSIA organiseerde i.s.m. de Federatie van oudleerlingenbonden van de Vlaamse jezuïetencolleges en de Koepel van Vlaamse jezuïetencolleges op 22 oktober 2016 de vijfde gezamenlijke tweejaarlijkse studiedag, ditmaal gewijd aan het gebruik van digitale technologie in beroeps- en onderwijscontexten, bekeken vanuit neurologisch standpunt. Het programma werd bijgewoond door 150 deelnemers, waaronder heel wat onderzoekers uit de medische sector, psychologen, pedagogen en leerkrachten.  
 
Neuropsychiater Theo Compernolle, auteur van ‘Ontketen je brein’, ving zijn lezing aan met de vaststelling dat de meeste mensen ontstellend weinig weten over het functioneren van hun belangrijkste orgaan, het brein. Bepaalde functies van het brein worden meer en meer ondersteund (overgenomen?) door de computer.
 
Daar waar moderne technologie ons kan helpen, heeft de wijze waarop we ze aanwenden geleid tot een daling in intellectuele en creatieve arbeid en tot techno-stress. Dit is te wijten aan het feit dat altijd verbonden zijn slecht is voor ons brein omdat ons brein niet in staat is tot multi-tasken. Theo Compernolle laat het publiek dit proefondervindelijk ervaren via vergelijkbare rechtlijnige (single-task) versus gecombineerde (multi-task) opdrachten die duidelijk meer tijd vergen. Mailtjes beantwoorden tijdens een specifieke werktaak, zorgt ervoor dat die taak veel langer duurt omdat de switch die de hersens telkens weer moeten maken tussen het lange- en kortetermijngeheugen concentratieverlies met zich meebrengt.
 
De kortstondige bevrediging die we krijgen van snelle communicatie (die vergelijkbaar zou zijn aan het effect van dopamine) wordt bewust gecultiveerd door bedenkers van apps zoals de titel van Nir Eyal’s boek ‘Hooked. How to Build Habit-Forming Products’ aangeeft. Marketeers gebruiken openlijk inzichten van de neurowetenschap om verslavende producten te slijten.
 
De professionele gebruiker van ICT-technologie is meester over het instrument dat hij aanwendt voor informatiegaring en niet slaaf van consumptiedrang.
 
Het is niet omdat wij kinderen vanaf jonge leeftijd een computer in de hand duwen dat zij digitaal onderlegd worden. De ‘digital natives’ zijn misschien vingervlug, maar daarom nog niet ‘digital-savvy’. Vandaar dat ICT op school moet worden aangeleerd als middel om te leren en als instrument om over te leren.
 
Onderwijspedagoog Paul Kirschner bevestigde de mythe van het multitasken en de these van de ‘switching penalty’ (cf. in slaap vallen bij het lezen noopt ons ook de laatste passages te herlezen bij het hernemen van de lectuur). Het stroopeffect wees al in 1935 op het tijdsverlies bij interferentietesten met woorden en kleuren. Onderbroken worden door PC gebruik voor communicatie tijdens het studeren kan de verwerkingstijd tot 1,8 maal verlengen en leidt tot een resultaatsverlies tot 1,5 punt op 10. We scannen info in plaats van informatie te overdenken. Sociale media bezorgen ons een ‘immediate reward’ die dezelfde fysieke effecten heeft als bij drugsgebruik. De homo zapiëns is een fabel zoals Paul Kirschner et al. aangeven in hun boek ‘Urban Myths about Learning and Education’.
 
In de daaropvolgende uitwisseling met het publiek werden volgende vragen opgeworpen:
  • Werkt de school dit zelf niet in de hand met instrumenten als smart school die nog na de schooluren doorgaan? (we voeren technologische vernieuwingen in omdat ze er nu eenmaal zijn; het gaat meer over het medium dan over de methode)
     
  • Is er een verband met de toename van burn-outs? (de grootste toename van burn-outs over de laatste 8 jaren situeert zich in de leeftijdsgroep van 25 tot 35-jarigen; de smartphone kende 7-8 jaren geleden zijn ingang)
     
  • Zijn er verschillen tussen mannen en vrouwen? (in wezen niet, vrouwen zijn iets sterker in het plannen van taken die, door repetitie een routineus karakter krijgen, wat weer ruimte geeft om tegelijkertijd bewuster met niet-routineuze taken bezig te zijn)
     
  • Moeten we dan terug naar traditionele leermethoden? (schrijven heeft voordelen op typen; meer directe stofverwerking en betere resultaten bij het aanleren van het alfabet aan kinderen; het leerboek komt terug op naast het gebruik van digitale media in school)  

Terug naar Jezuïeten